Op zondag 4 oktober 2026 openden 52 commonsinitiatieven in Vlaanderen en Brussel hun deuren voor de allereerste Open Commons Dag. Wat begon als een experiment om commons zichtbaarder te maken, groeide uit tot een brede campagne met honderden bezoekers, heel wat media-aandacht en nieuwe ontmoetingen. Een maand later blikken we terug. Wat heeft deze eerste editie opgeleverd? Wat liep goed, wat kon beter en hoe bouwen we hierop verder?

Van een bescheiden experiment naar 52 open deuren

Hoe maak je een beweging zichtbaar die vaak onder de radar blijft? En hoe breng je initiatieven samen die op heel verschillende plekken werken aan hetzelfde idee: mensen die zelf verantwoordelijkheid opnemen voor wat ze samen belangrijk vinden?

Met die vragen gingen we bij Commons Lab aan de slag. De ambitie voor de eerste Open Commons Dag was aanvankelijk bescheiden: tien commonsinitiatieven die hun deuren zouden openen. Al snel verhoogden we dat doel naar 25. Uiteindelijk namen maar liefst 52 initiatieven deel.

Dat gebeurde niet vanzelf. Er werd heel wat gebeld, gemaild, overtuigd en georganiseerd. Partners hielpen mee om initiatieven te bereiken, vrijwilligers trokken door Vlaanderen en deelnemers kregen ondersteuning, vormingsmomenten en communicatiemateriaal om hun werking open te stellen voor het publiek.

We kozen bewust voor zondag 4 oktober, dezelfde dag als Open Bedrijvendag. Want ook buiten de klassieke bedrijfswereld bruist het van de bedrijvigheid. Burgers die samen tuinen beheren, voedsel produceren, gereedschap delen, zorg organiseren of gebouwen een nieuwe invulling geven: ook zij ondernemen, creëren maatschappelijke waarde en zoeken samen naar antwoorden op maatschappelijke uitdagingen.

Onder het motto Bedrijvige Gemeenschappen wilden we die initiatieven een gezamenlijk podium geven. Niet door bezoekers uitgebreid uit te leggen wat commons zijn, maar door hen uit te nodigen om het zelf te komen ontdekken.

De overzichts kaart blijft ook beschikbaar via www.opencommonsdag.be

Van bakworkshops tot gedeelde tuinen: commons in al hun diversiteit

Wie op 4 oktober een commons bezocht, kon heel wat beleven. Bezoekers konden deelnemen aan bakworkshops, samen tuinieren, een riksja uitproberen, een gereedschapsbibliotheek ontdekken, een gemeenschapsboerderij bezoeken of kennismaken met de vrijwilligers achter een buurtplek. Op andere locaties stonden rondleidingen, wandelingen, muziek, gezamenlijke maaltijden en vooral veel ontmoetingen op het programma.

De diversiteit aan initiatieven was groot. Van de 52 deelnemende commons waren er 26 actief rond voedsel, 16 rond ruimtebeheer en 15 rond zorg en welzijn. Ook materiaal delen, wonen, cultuur, kennis, digitale technologie en mobiliteit kwamen aan bod. Veel initiatieven combineren verschillende thema's.

Opvallend is ook hun maatschappelijke betrokkenheid. Zo werken 22 deelnemende initiatieven met mensen die leven in bestaansonzekerheid en richten acht initiatieven zich op jongvolwassenen.

De Open Commons Dag maakte daarmee duidelijk dat commons geen afgebakende sector vormen. Het gaat om heel verschillende praktijken, die één belangrijk uitgangspunt delen: mensen organiseren en beheren samen zaken die voor hen en hun omgeving waardevol zijn.

De eerste Open Commons Dag in cijfers

De eerste editie leverde een aantal mooie resultaten op. Niet alleen op de dag zelf, maar ook in de aanloop ernaartoe bereikten we heel wat mensen.

52 deelnemende initiatieven verspreid over Vlaanderen en Brussel.
1.201 getelde bezoekers bij 27 initiatieven die hun bezoekersaantallen doorgaven, gemiddeld 44,5 bezoekers per initiatief.
4.003 websitebezoekers die tijdens de campagne hun weg vonden naar de Open Commons Dag.
40.474 Instagram-weergaven in de laatste 30 dagen van de campagne. 56,7% daarvan kwam van mensen die Commons Lab nog niet volgden.
Zeven persitems, met aandacht bij onder andere VRT NWS, Terzake, HLN, Krant van West-Vlaanderen en Buurtnieuws.

Vooral de aandacht van Terzake gaf de campagne een flinke duw in de rug. Volgens CIM bereikte de reportage 166.482 televisiekijkers. Op YouTube werd ze in de eerste tien dagen bovendien meer dan 15.000 keer bekeken. Check de reportage hier op Youtube

De 1.201 geregistreerde bezoekers vormen slechts een deel van het totale bezoekersaantal. Niet alle initiatieven hielden cijfers bij of bezorgden ons een evaluatie. Op basis van de beschikbare gegevens schatten we dat in totaal meer dan 1.800 mensen een bezoek brachten aan een commons. Die schatting blijft uiteraard onzeker.

De waarde van een ontmoeting laat zich niet altijd tellen

Want wat blijft er na zo'n dag hangen? Soms is dat een nieuw lid of een mogelijke samenwerking. Soms is het gewoon een gesprek met iemand die voor het eerst ontdekt wat er zich achter een gevel in de eigen buurt afspeelt.

Bij de Heerlijkheid van Heule viel de Open Commons Dag samen met een activiteit rond vlasverwerking, georganiseerd in samenwerking met Texture. Daardoor maakten ook mensen kennis met commons die daar oorspronkelijk niet speciaal voor gekomen waren.

Kathleen blikte tevreden terug:

"Het was goed dat dit samenviel, zo toch veel mensen met commons in contact gekomen zonder dat ze oorspronkelijk de intentie hadden… bedankt, 't was een aangename dag!"

Ook bij Commons Hub Brussel waren het vooral de ontmoetingen die bleven hangen. Xavier verwoordde het zo:

"I still have a smile on my face thinking about those tiny moments and interactions with different people in the community and new people that showed their interest. Some of them will become members and it fills me with joy. The love for the commons is spreading."

Niet elke locatie kreeg evenveel bezoekers. Toch betekende een lagere opkomst niet noodzakelijk dat de dag weinig opleverde. Een deelnemer vertelde:

"Het aantal bezoekers was niet zo hoog, maar allemaal wel heel enthousiast. Ook komt er waarschijnlijk nog een architectuuronderzoek uit voort."

Dat maakt het beoordelen van de impact niet eenvoudig. Hoeveel bezoekers uiteindelijk actief worden bij een initiatief, weten we nog niet. Maar uit de getuigenissen blijkt alvast dat er nieuwe contacten werden gelegd, ideeën ontstonden en mensen nieuwsgierig werden naar andere manieren om zich samen te organiseren.

Een geslaagd experiment, maar ook werkpunten

We mogen tevreden terugblikken op deze eerste editie, maar niet alles liep zoals gehoopt. En net omdat we de Open Commons Dag als een experiment beschouwen, willen we ook die ervaringen meenemen.

De deelnemende initiatieven gaven de dag een gemiddelde tevredenheidsscore van 6,4 op 10. De bereidheid om opnieuw deel te nemen lag met 7,3 op 10 wat hoger. De ondersteuning door Commons Lab werd door 94,1% van de respondenten als eerder of helemaal positief beoordeeld.

Dat zijn bemoedigende resultaten, maar ze tonen ook dat er ruimte is voor verbetering. Uit de evaluatie kwamen enkele duidelijke aandachtspunten naar voren.

Commons zijn nog niet voor iedereen een bekend begrip

Voor veel mensen is het woord commons nog onbekend. De naam Open Commons Dag maakt dus niet meteen duidelijk wat bezoekers mogen verwachten.

Een deelnemer verwoordde het zo:

"'Open commons dag' is niet voldoende duidelijk wat dit is voor het brede publiek, het woord 'common' is nog onvoldoende ingeburgerd."

Dat is een belangrijke les voor onze communicatie. We willen het begrip commons bekendmaken, maar kunnen er niet van uitgaan dat mensen de betekenis al kennen. Concrete activiteiten, herkenbare voorbeelden en verhalen van mensen spreken vaak meer aan dan een abstracte uitleg.

Bezoekers komen niet overal vanzelf

Sommige initiatieven kregen minder bezoekers over de vloer dan verwacht. Dat had verschillende oorzaken. Locaties waren niet altijd gemakkelijk bereikbaar, de lokale bekendheid was soms beperkt en er vonden op dezelfde dag heel wat andere activiteiten plaats. Zo merkte een deelnemer in Gent op dat het uitgebreide aanbod aan evenementen mogelijk bezoekers weghield.

Een gezamenlijke bovenlokale campagne is dus niet voldoende. Willen we meer bezoekers bereiken, dan moeten we ook sterker inzetten op lokale communicatie. Denk aan samenwerking tussen initiatieven in dezelfde buurt, meer aandacht voor lokale pers en activiteiten die aansluiten bij het publiek dat een initiatief wil bereiken.

Een groter netwerk is niet automatisch een sterker netwerk

Met 52 deelnemers brachten we een mooie groep samen. Toch betekent deelnemen aan dezelfde campagne niet dat initiatieven elkaar ook echt leren kennen.

Sommige deelnemers zagen kansen om samen te werken met andere commons in hun omgeving. Anderen voelden zich minder verbonden met het bredere commonsverhaal.

Ook daar ligt een opdracht voor Commons Lab. We willen niet alleen zoveel mogelijk initiatieven bij een volgende editie betrekken, maar ook ontmoetingen en uitwisseling tussen die initiatieven stimuleren.

Wat nemen we mee naar 2027?

De eerste editie heeft ons heel wat geleerd over wat nodig is om zo'n gezamenlijke campagne te organiseren. Een aantal zaken willen we bij een volgende editie anders aanpakken.

We willen vroeger beginnen met de voorbereidingen en partners sneller betrekken, zodat er meer tijd is om initiatieven te ondersteunen en nieuwe doelgroepen te bereiken. Ook de lokale communicatie verdient meer aandacht, met mogelijkheden om initiatieven geografisch te bundelen en bezoekers aan te moedigen meerdere plekken te ontdekken.

Daarnaast willen we de ondersteuning beter afstemmen op de noden van de deelnemers. Het communicatiemateriaal werd gewaardeerd, maar niet iedereen heeft evenveel affiches of flyers nodig. Meer keuzevrijheid kan verspilling vermijden en de ondersteuning efficiënter maken.

Tot slot willen we meer verhalen verzamelen. De bezoeken van vrijwilligers, de fietsroutes en de vliegende reporters leverden waardevolle ervaringen op. Met een sterkere aanpak kunnen we tijdens een volgende editie nog beter laten zien wat er op al die verschillende plekken gebeurt.

Een belangrijke uitdaging blijft bovendien om beter te begrijpen wat een bezoek aan een commons teweegbrengt. Bereiken we mensen die voorheen nog niet met commons in contact kwamen? Ontstaan er nieuwe engagementen of samenwerkingen? En hoe kunnen we dat beter opvolgen?

Dat zijn vragen waarop we de komende jaren graag samen met de deelnemende initiatieven antwoorden zoeken.

Meer dan een jaarlijkse opendeurdag

Voor Commons Lab was de eerste Open Commons Dag meer dan een eenmalige publieksactie. Ze past binnen onze ambitie om commons niet alleen zichtbaarder te maken, maar ook te ondersteunen en met elkaar te verbinden.

De campagne bracht een heel divers landschap van commons samen. Tegelijk werd duidelijk hoeveel mogelijkheden er liggen om kennis en ervaringen te delen. Want hoewel de initiatieven op heel verschillende terreinen actief zijn, botsen ze vaak op gelijkaardige uitdagingen: hoe neem je samen beslissingen, hoe betrek je nieuwe mensen, hoe ga je om met conflicten en hoe houd je een collectief op langere termijn draaiende?

Daarom willen we ook buiten de Open Commons Dag ruimte blijven creëren voor ontmoeting en uitwisseling. Via Learning Labs, vormingen, intervisies en samenwerking met commons hubs kunnen initiatieven elkaar verder versterken. Ook de Belgian Commons Assembly in 2027 biedt daarvoor nieuwe kansen.

En natuurlijk krijgt de Open Commons Dag zelf een vervolg. Noteer alvast zondag 3 oktober 2027 in je agenda voor de tweede Open Commons Dag!

De eerste editie heeft laten zien wat mogelijk wordt wanneer tientallen initiatieven samen naar buiten komen. De volgende uitdaging is om niet alleen meer mensen kennis te laten maken met commons, maar ook de onderlinge samenwerking en betrokkenheid verder te laten groeien.

Een welgemeende dankjewel aan alle deelnemende commons, vrijwilligers, partners en bezoekers die dit eerste experiment mogelijk maakten. Samen hebben we laten zien hoe bedrijvig gemeenschappen zijn.

Benieuwd welke initiatieven deelnamen? Ontdek ze op www.opencommonsdag.be.

52 commons zetten hun deuren open. Wat heeft de eerste Open Commons Dag in beweging gezet?