Ruimte maken voor burgercollectieven, tweedaagse vorming voor ambtenaren en lokale besturen
Overal in Vlaanderen nemen burgers steeds vaker zelf verantwoordelijkheid op voor plekken, grond, voedsel, zorg, energie, mobiliteit, kennis of materiaal. Ze beheren samen een plek, organiseren een voedselinitiatief, delen gereedschap, nemen een stukje publieke ruimte in beheer, richten een wijk-of dorpsraad op, of geven een leegstaand gebouw een nieuwe bestemming.
Deze initiatieven noemen we commons: burgercollectieven die samen zorg dragen voor een gedeelde hulpbron, plek of behoefte.
Maar wat betekent dit voor de overheid?
Want een common is geen klassieke overheidsdienst, maar ook geen gewone marktactiviteit. Burgers organiseren en beheren zelf, terwijl de overheid vaak een belangrijke rol kan spelen als eigenaar, regelgever, financier, facilitator of partner.
Hoe kunnen lokale besturen ruimte maken voor dit soort initiatieven? Wat kunnen ambtenaren doen om burgerkracht te versterken zonder ze over te nemen? En welke regels, procedures en gewoontes staan soms in de weg?
Daarover organiseren Commons Lab, KU Leuven en de Vlaamse Vereniging voor Dorpsbelangen dit najaar een tweedaagse vorming, speciaal op maat van overheden.
De vorming bouwt voort op ons webinar van dit voorjaar en op de ervaringen van de vele commonsinitiatieven die op 4 oktober deelnemen aan de eerste Open Commons Dag. Zo'n 50 bedrijvige burgerinitiatieven verspreid over Vlaanderen openen dan hun deuren en tonen hoe burgers samen plekken, hulpbronnen en maatschappelijke waarde creëren.
Tijdens de tweedaagse brengen we die praktijk rechtstreeks naar de leefwereld van ambtenaren. Niet alleen praten over commons dus. Kijken. Ontdekken. Analyseren. Experimenteren.
Voor wie?
Voor ambtenaren en medewerkers van lokale besturen die in hun werk te maken krijgen met burgerinitiatieven, participatie, ruimte, wonen, zorg, cultuur, klimaat, mobiliteit, economie, jeugd, welzijn, groen, patrimonium of dorpsontwikkeling.
Je hoeft geen voorkennis over commons te hebben.
Integendeel: de vorming is bedoeld voor alle ambtenaren die willen ontdekken hoe hun eigen werk kan bijdragen aan meer ruimte voor initiatief van onderuit.
Deelnameprijs:
€400 voor twee dagen, €250 voor deelname aan één dag (inschrijven kan voor één dag, maar raden we niet aan). Incl. lunch, presentaties, ...
Locaties:
Dag 1 - Antwerpen: Sint-Amanduskerk, Sint-Norbertusstraat 1, 2060 Antwerpen
Dag 2 - Herzele: de Pastorie, Sint-Mauritsplein 9, 9551 Ressegem (Herzele)
Tijdstip:
Dag 1: 16 november - Dag 2: 24 november
Telkens van 9u30 tot 16u30
Schrijf je in:
Partners: KULeuven, Vlaamse Vereniging voor Dorpsbelangen, Dorpsraad Woubrechtegem en Gemeente Herzele
Onderdeel van het Dorpelijkheid Festival
Programma
Dag 1 — Antwerpen: de commons leren zien
De eerste dag staat in het teken van kijken en begrijpen. Wat maakt een initiatief tot een common? Wat gebeurt er wanneer burgers niet alleen participeren, maar zelf verantwoordelijkheid opnemen? En welke rol speelt de overheid daarin?
09.00 – 09.30 | Onthaal & commonsmarkt
We starten niet met een powerpoint, maar met de praktijk.
Een selectie van initiatieven uit de Open Commons Dag vormt een kleine Commonsmarkt. Deelnemers ontdekken verschillende soorten commons en gaan meteen op zoek naar een initiatief dat aansluit bij hun eigen werk.
09.30 – 10.00| Verwelkoming en kennismaking
10.00 – 10.30 | Wat zijn commons?
Bram Vidts – KULeuven en Koen Wynants – Commons Lab
Een korte en concrete introductie.
Van burgerparticipatie naar gedeeld eigenaarschap. Van overheid als initiatiefnemer naar overheid als mogelijke partner.
We bekijken commons niet als een theoretisch concept, maar als een andere manier om samen maatschappelijke vraagstukken aan te pakken.
10.30 – 11.00 | Wat leren 50 commonsinitiatieven ons?
Joke Flour – Commons Lab
De Open Commons Dag levert een unieke staalkaart op van commonspraktijken in Vlaanderen.
· Wat delen deze initiatieven?
· Wie neemt verantwoordelijkheid?
· Wie bezit?
· Wie beslist?
· Wat maakt hen mogelijk?
· En waar botsen ze tegenaan?
We presenteren de eerste bevindingen uit een eigen analyse van de 50 deelnemers aan de allereerste Open Commons Dag.
10.45 – 11.00 | Pauze
11.00 – 12.30 | Commons Safari Antwerpen
Leren op locatie
We trekken Antwerpen in en bezoeken verschillende commonspraktijken.
Deelnemers krijgen een eenvoudige commonsbril mee:
Wat is hier de gedeelde hulpbron?
Wie behoort tot de ‘commoners’? Wie zijn de betrokken burgers?
Wie neemt verantwoordelijkheid?
Wie beslist?
Welke rol speelt de overheid al en zou ze kunnen spelen? Hoe kunnen beide partijen hier voordeel uit halen?
Wat maakt dit initiatief mogelijk?
De praktijk is onze leerschool.
12.30 – 13.30 | Lunch
13.30 – 15.15 | De overheid en de commons; de overheid als partner
Commons Lab in interactie met deelnemers en inspiratoren
Wat gebeurt er wanneer we dorpen, buurten en plekken niet alleen bekijken als publieke of private ruimte, maar ook als mogelijke commons?
Vanuit concrete ervaringen met lokale gemeenschappen/burgercollectieven onderzoeken we verschillende rollen van de overheid:
· Wanneer helpt de overheid een initiatief vooruit?
· Wanneer neemt ze het onbedoeld over?
· En wanneer en vooral hoe kan ze beter ruimte maken?
15.00 – 15.15 | Pauze
15.15 – 16.30 | Oogst van de dag
· Wat hebben we gezien?
· Wat verraste?
· Waar zitten kansen?
· Waar botsen we op?
We sluiten af met een eerste vraag voor dag twee:
Wat zou ik morgen anders kunnen doen als ambtenaar?
Dag 2 — Herzele
Van kijken naar handelen: Hoe maak je in je eigen organisatie ruimte voor commons?
Na de praktijkverkenning van Antwerpen verschuiven we de focus naar de eigen gemeente, dienst en beleidspraktijk.
09.30 – 10.00 | Terugblik
Wat bleef hangen van Antwerpen?
Welke commonspraktijk heeft je aan het denken gezet?
10.00 – 10.30 | Commons in het Vlaamse dorp, Vlaams dorp als commons?
Bram Vidts – KU Leuven
Dorpen zijn meer dan een verzameling woningen, straten en voorzieningen.
Welke commons-praktijken bestaan er vandaag al? Hoe kunnen dorpen opnieuw plekken worden waar mensen samen verantwoordelijkheid opnemen? En wat betekent dat voor ruimtelijke planning, dorpsontwikkeling en lokaal beleid?
Vanuit zijn onderzoek naar commons in het Vlaamse dorpslandschap brengt Bram Vidts inzichten over ruimte, dorpelijkheid, gemeenschapsvorming en participatief actieonderzoek.
10.30 – 10.45 | Pauze
10.45 – 12.15 | Mijn gemeente als common
Iedere deelnemer brengt zijn of haar eigen beleidspraktijk binnen.
We onderzoeken:
· Welke commons zijn er al?
· Waar zit ongebruikte ruimte?
· Welke gemeenschappen nemen vandaag al verantwoordelijkheid?
· Waar ondersteunen we als overheid reeds commons-praktijen? Zijn er al regels en procedures die dit bevorderen en waar maken bestaande regels of procedures het moeilijk?
· Waar kunnen wij als overheid ruimte maken en faciliteren?
12.30 – 13.30| Lunch
13.30 – 14.15 | Waar botst het?
We verzamelen de institutionele drempels die deelnemers ervaren.
· Eigendom
· Ruimtelijke ordening
· Vergunningen
· Aansprakelijkheid
· Financiering
· Aanbestedingen
· Patrimonium
· Interne verkokering
· Tijd en capaciteit.
Maar we blijven niet steken bij de problemen.
Voor elk knelpunt zoeken we naar handelingsruimte:
· Wat kunnen we zelf veranderen?
· Wie moeten we erbij betrekken?
· Wat kunnen we anders proberen?
14.15– 14.45 | Dorpsteams (dorps- of wijkraden) als nieuw bestuursorgaan
Agnes Voet, Vlaamse Vereniging voor Dorpsbelangen
Dorpen stonden een hele tijd onder druk maar winnen sinds kort weer aan belangstelling. Heel wat Belgen wonen dan ook in een dorp. Na een korte kennismaking met het concept ‘verbonden dorp’ zoomen we in op ‘het dorpsteam’ als belangenbehartiger van het dorp. Hoe houden burgers hun leefruimte vitaal en veerkrachtig, en futureproof?
Hoe komen dorpelingen tot een ‘dorpsvisie’ waarin hun wensen op korte, middellange en lange termijn zijn opgenomen, naast acties om die dromen ook te realiseren.
En wat is de beste relatie tussen het dorpsteam en het lokaal bestuur? Kunnen we die ‘Tussenheid’ noemen, of is dat eerder een utopie?
14.45-15.00 Pauze
15.00 – 16.00 | Dorpsraden in Herzele als case
Bart De Moor – voorzitter Dorpsraad Woubrechtegem, Liesbet Crabbé - afdelingscoördinator Communicatie, Promotie & evenementen Herzele
Hoe pakt Herzele het aan? Wat loopt er goed in het samenwerken met burgers, wat loopt moeilijker en wat was tot nu toe inspirerend qua aanpak? Hoe zelfstandig werken de dorpsraden aan wat er leeft in de gemeente en hoe faciliteert de gemeente de werking van de dorpsraden?
We duiken in een luikje van de burgerparticipatie van Herzele.
16.00 – 16.30 | Van deelnemers naar netwerk
We sluiten niet af met een evaluatieformulier, maar met een uitnodiging.
· Welke ambtenaren willen verder uitwisselen?
· Welke experimenten willen we opvolgen?
· Hoe kunnen we een netwerk van commons-minded ambtenaren in Vlaanderen verder uitbouwen?
Wat neem je mee?
Na deze tweedaagse heb je:
een helder beeld van wat commons zijn;
voorbeelden uit steden én dorpen;
zicht op verschillende rollen die een overheid kan opnemen;
een praktische commonsbril om naar je eigen gemeente te kijken;
een methode om een concrete case te analyseren;
inzicht in institutionele drempels én mogelijke handelingsruimte;
een eigen 100-dagenexperiment;
en nieuwe contacten met collega's die met dezelfde vragen bezig zijn.
We beloven geen kant-en-klare antwoorden.
Wel twee dagen om anders te leren kijken naar wat burgers vandaag al mogelijk maken en naar wat de overheid kan doen om dat mee te laten groeien.